Expertinterview met financieel psycholoog Anne Abbenes, namens Nationale-Nederlanden (2021)

Waarom praten over geld zo lastig is

Voor een campagne over openheid over geld gingen we in gesprek met financieel psycholoog Anne Abbenes. Waarom is praten over geld zo lastig, maar wél heel belangrijk?

Schaam jij je voor je schulden? Of vind je het juist ongemakkelijk om te vertellen dat je veel geld hebt? Je bent niet de enige. Veel mensen vinden het lastig om te praten over geld. We vroegen financieel psycholoog Anne Abbenes van het Financial Psychology Institute Europe® waar het taboe vandaan komt. En waarom het belangrijk is wel in gesprek te gaan over geld. Vooral met familie.

Waarom praten we niet over geld? Volgens Anne moeten we voor het antwoord op deze vraag terug in de tijd. “Vroeger werd je flink gestraft als je je financiële verplichtingen niet nakwam”, vertelt ze. “Zo werd je in de tijd van de Grieken en Romeinen tot slaaf gemaakt. In de middeleeuwen kreeg je hiervoor zelfs de doodstraf.”

Nog steeds zijn mensen met weinig geld vaak bang om veroordeeld te worden. En ze schamen zich. Maar ook als je veel geld hebt, is het soms lastig om hierover te praten. “Zeker in Nederland is de houding: Doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg”, licht Anne toe.

Geldovertuigingen worden vaak van generatie op generatie doorgegeven.

“In onze geschiedenis en cultuur heerst het beeld dat rijken slecht zijn. Dat zij veel geld hebben doordat ze misbruik hebben gemaakt van anderen. Mensen met veel geld hebben daardoor vaak het gevoel dat ze dit moeten verantwoorden. Ook dat zorgt voor een taboe.”

Erbij willen horen

Ons verleden en onze cultuur zorgen dus voor een taboesfeer. Dat staat een gezonde relatie met geld in de weg. Maar ook ons brein speelt een grote rol. “Geld is vrij nieuw en abstract”, legt Anne uit. “Terwijl ons brein al miljoenen jaren oud is. Het is nog niet aangepast aan ons geldsysteem.”

Zo is ons brein afgesteld op het hier en nu. Veel mensen vinden sparen voor later daardoor lastig. Anne: “In de prehistorie was het noodzakelijk om te zorgen dat je op dat moment eten had. Iets bewaren voor later deed je niet. Dan werd je uit de groep gezet en was de kans klein dat je overleefde. Uit de groep gegooid worden? Dat wil je brein dus niet.”

Ook tegenwoordig kan praten over geld ervoor zorgen dat je buiten de groep valt. Omdat je meer geld hebt dan anderen. Of juist minder.

Diepgewortelde overtuigingen

In onze jeugd doen we bewust en onbewust ervaringen op met geld. “Hierdoor ontstaan geldovertuigingen”, legt Anne uit. “Deze diepgewortelde overtuigingen sturen en bepalen ons financieel gedrag. En beïnvloeden zo onze financiële keuzes.”

“We noemen deze geldovertuigingen ook wel geldscripts®”, vertelt ze. “Deze worden vaak van generatie op generatie doorgegeven.”

In de problemen door geldovertuigingen

Als je niet praat over geld, houd je je geldovertuigingen in stand. Die kunnen je vervolgens in de weg gaan zitten. Anne: “Een geldovertuiging kan zijn dat geld gelijk staat aan status. En dat je dus vooral moet laten zien dat je geld hebt. Bijvoorbeeld door in een dure auto te rijden. Ook als je schulden hebt.”

Een ander voorbeeld van een geldovertuiging is dat je altijd een goedgevulde spaarrekening moet hebben. “Mensen met die geldovertuiging durven vaak moeilijk geld uit te geven”, licht de financieel psycholoog toe. “Ze worden zenuwachtig als er niet genoeg geld op hun rekening staat.”

Ruzie over financiën is de nummer één reden waarom mensen scheiden.

Praten over geld met familie

Anne benadrukt dat geldovertuigingen niet goed of slecht zijn. Maar door te praten over geld kun je ze makkelijker herkennen. En kun je overtuigingen die in de weg zitten wegnemen. Dat gesprek aangaan is vaak moeilijk. Vooral met je familie. “We koppelen geld aan onszelf”, vertelt Anne. “Je moet met je billen bloot als je hierover praat. Dat kan kwetsbaar voelen. Vooral in intieme relaties, zoals met je partner of je ouders.”

Weet je welke geldovertuigingen jullie hebben? En waar deze vandaan komen? Dan kun je beter met die kwetsbaarheid omgaan. “Je snapt dan waarom de ander op een bepaalde manier reageert”, legt Anne uit. “Het helpt om te weten dat zijn of haar geldovertuigingen niets met jou te maken hebben. Niemand is ‘fout’ of ‘schuldig’.

Eerst praten, dan oplossen

Praten over geld met familie is belangrijk voor een gezonde financiële situatie. Net als het boven water krijgen van je geldovertuigingen. Zo voorkom je bijvoorbeeld schulden.

Geld is de grootste oorzaak van stress.

Maar volgens Anne is het ook belangrijk voor je relaties. “Hoe we omgaan met geld heeft een enorme impact op ons leven”, vertelt ze. “Ruzie over financiën is de nummer één reden waarom mensen scheiden. Daarnaast is geld de grootste oorzaak van stress.”

Zo kan een gezamenlijke rekening al zorgen voor flinke discussies. Anne: “Bijvoorbeeld als de een meer uitgeeft dan de ander. Of als je partner en jij anders denken over sparen. Je kunt er dan voor kiezen om aparte bankrekeningen te nemen. Maar daarmee los je jullie probleem niet op. Wil je ook op financieel gebied een goede relatie krijgen? Dan moeten jullie je bewust worden van jullie eigen en elkaars geldovertuigingen. En hierover praten.”

Ben je financieel afhankelijk van je partner of je ouders? Omdat je partner meebetaalt aan je huur? Of omdat je dankzij een schenking van je ouders een huis kunt kopen? “Maak hier dan duidelijke afspraken over”, adviseert Anne. “Zo houd je jullie relatie fijn en voorkom je gedoe achteraf.”

Emotionele gebeurtenissen

Ook bij ingrijpende gebeurtenissen is het belangrijk om in gesprek te gaan over de financiële gevolgen. Denk aan een scheiding, ontslag of het overlijden van een dierbare. “Deze gebeurtenissen hebben niet alleen invloed op je financiën”, vertelt Anne. “Er komen ook emoties bij kijken.”

Door die emoties val je sneller terug op je oude geldovertuigingen. Anne: “Ben je je hier niet van bewust? Dan kan dat grote gevolgen hebben. Zo geven sommige mensen na een ingrijpende gebeurtenis veel geld uit om de pijn te verzachten. En willen anderen juist extra sparen. Het is dan ook geen toeval dat er vaak familieruzies ontstaan rond het verdelen van de erfenis.”

Zo’n ruzie over geld kan weer leiden tot (onbewuste) geldovertuigingen bij volgende generaties. “Daarom is het zo belangrijk om hier open over te praten”, zegt Anne. “Ook met je kinderen. Zo voorkom je dat geldovertuigingen hen in de weg gaan zitten.”

Wie is Anne Abbenes?
Financieel psycholoog Anne Abbenes onderzoekt de invloed van het brein, emoties en persoonlijke overtuigingen op ons financieel gedrag. Ze is lector Behavioral Finance & Financial Psychology aan onder andere de UCLL, University Colleges Leuven-Limburg, Associatie KU Leuven.

Daarnaast is Anne bestuurder bij het Financial Psychology Institute Europe®, auteur, trainer en adviseur. Ook is ze Master in Financial Planning en internationaal (rechtbank)mediator en onderhandelaar.

Overige Beklijvers

Hoe Shane € 30.000,- schuld afloste

Persoonlijk verhaal over praten over schulden, namens Nationale-Nederlanden Bank (2021)

Wat als je patiënten Fries spreken, maar jij niet?

Marike Slot vertelt over haar verbeterinitiatief op de werkvloer, namens TalentCare (2021)

De strijd tussen Groningers en de overheid

Een reconstructie rondom de gaswinning in Groningen en Drente, namens de Nationale ombudsman (2021)

Een betere samenwerking tussen GGD’s

Iris Visser vertelt over haar verbeterinitiatief op de werkvloer, namens TalentCare (2021)

‘Het contact met instanties kan menselijker’

Ingrid was 14 jaar mantelzorger en deelt haar ervaringen met de overheid, namens de Nationale ombudsman (2021)

‘Praat met je ouders voordat het te laat is’

Interview over openheid over geldzaken rondom het overlijden van je ouders, namens Nationale-Nederlanden (2021)
Whitepaper

Het effect van online contentmarketing

Wat levert het nu eigenlijk op?
Vroeg of laat krijgt iedereen die zich bezighoudt met contentmarketing deze vraag op zich afgevuurd. Geef je hier overtuigend antwoord op? Lees dit stappenplan en ga aan de slag met het meten van je content.